Implanty zębowe a rezonans magnetyczny (MRI) – czy to bezpieczne?

Tak, rezonans magnetyczny z implantami zębowymi jest bezpieczny. Implanty tytanowe (95% rynku) i cyrkonowe są materiałami nieferromagnetycznymi – nie są przyciągane przez magnes, nie nagrzewają się i nie przemieszczają się w polu magnetycznym. Implant tytanowy może powodować niewielki artefakt (ciemną plamę na obrazie MRI) o promieniu 2-6 mm, ale nie wpływa on na bezpieczeństwo pacjenta, a jedynie na jakość obrazu w bezpośrednim sąsiedztwie implantu (Bohner i wsp., Dentomaxillofacial Radiology, 2022; DOI: 10.1259/dmfr.20210450). Przed badaniem MRI wystarczy poinformować radiologa o posiadanych implantach – nie trzeba ich usuwać ani zakładać żadnych osłon.

Sprawdź naszą ofertę – implantologia Gliwice.

Jak działa rezonans magnetyczny – minimum potrzebne do zrozumienia problemu

Rezonans magnetyczny (MRI) wykorzystuje silne pole magnetyczne (1,5-3,0 tesli, czyli 30 000-60 000 razy silniejsze od pola ziemskiego) i impulsy fal radiowych do tworzenia obrazów tkanek. Żadne promieniowanie rentgenowskie nie jest używane.

Problem z metalem w ciele dotyczy trzech zjawisk:

• Siła przyciągania (translacyjna) – magnes przyciąga przedmiot ferromagnetyczny do siebie; niebezpieczna gdy metal jest ferromagnetyczny (żelazo, nikiel, kobalt, niektóre stale)
• Moment obrotowy (torque) – magnes obraca podłużny przedmiot wzdłuż linii pola; niebezpieczny w tych samych przypadkach
• Nagrzewanie (RF heating) – fale radiowe indukują prądy w metalu, ten się nagrzewa; głównie przy dużych, wydłużonych metalowych elementach (np. długie śruby ortopedyczne)

Tytan nie jest ferromagnetyczny – jest paramagnetykiem. Oznacza to, że:

• Nie jest przyciągany przez magnes MRI.
• Nie obraca się w polu.

Klasyfikacja bezpieczeństwa MRI – gdzie są implanty zębowe

Amerykańska norma ASTM F2503 (stosowana globalnie) dzieli wyroby medyczne na trzy kategorie:

• MR Safe – bezpieczne w każdym polu MRI; nie zawierają żadnego metalu; do tej kategorii należą implanty cyrkonowe (ZrO₂) – brak jakiegokolwiek artefaktu, brak oddziaływania z polem
• MR Conditional – bezpieczne pod określonymi warunkami (siła pola, typ sekwencji, SAR); do tej kategorii należą implanty tytanowe – bezpieczne w polach do 3,0 T (standardowe w diagnostyce)
• MR Unsafe – niedopuszczalne do MRI; dotyczy starszych implantów ze stali nierdzewnej chirurgicznej z domieszką niklu (praktycznie wycofane z użytku)

Praktycznie wszystkie współczesne implanty zębowe (od lat 90.) są MR Conditional – czyli bezpieczne w standardowych aparatach MRI 1,5 T i 3,0 T stosowanych w diagnostyce. Implanty cyrkonowe są MR Safe (zero interakcji z polem).

Materiał implantu a zachowanie w MRI – porównanie

Artefakty – co widać na obrazie i kiedy to problem

Artefakt w MRI to zakłócenie obrazu w okolicy metalowego obiektu. Nie jest niebezpieczne – to problem diagnostyczny, nie medyczny.

Jak wygląda artefakt od implantu tytanowego

• Void (ciemna plama w kształcie implantu) – w promieniu 2-6 mm od śruby.
• Zniekształcenie geometryczne – niewielkie wygięcie obrazu w bezpośrednim sąsiedztwie.
• Sygnał jasny (blooming) – w niektórych sekwencjach widoczna jasna obwódka.

Kiedy artefakt jest problemem klinicznym

• MRI mózgu – nie przeszkadza; implant jest kilka cm od struktur mózgowia, artefakt nie sięga tak daleko
• MRI kręgosłupa szyjnego – nie przeszkadza; odległość wystarczająca
• MRI stawów skroniowo-żuchwowych (TMJ) – może przeszkadzać; artefakt od implantu w trzonowcu może nakładać się na TMJ; radiolog dobiera sekwencje redukujące artefakty
• MRI jamy ustnej (rzadko wykonywane) – tak; artefakt w bezpośrednim sąsiedztwie implantu
• MRI głowy (onkologia, neurologia) – zwykle nie; w pojedynczych przypadkach radiolog dostosowuje protokół
• MRI kolan, kręgosłupa lędźwiowego, brzucha – nie; zbyt daleko od implantu

Przegląd systematyczny Bohnera i wsp. (2022; DOI: 10.1259/dmfr.20210450) potwierdza, że artefakty od implantów zębowych są słabo udokumentowane w literaturze, ale dane wskazują na ich niską istotność kliniczną – w przeciwieństwie do artefaktów od aparatów ortodontycznych (stainless steel brackets), które mogą być znacząco większe.

Johannsen i wsp. (2023; DOI: 10.1007/s11282-022-00652-9) potwierdzają: materiały metalowe w jamie ustnej powodują artefakty o zróżnicowanym typie i nasileniu, ale ich istotność diagnostyczna wymaga dalszych badań.

Techniki redukcji artefaktów

Radiolodzy dysponują narzędziami do zmniejszenia wpływu metalu na obraz:

• Sekwencje MARS (Metal Artifact Reduction Sequences) – modyfikowane parametry sekwencji redukujące zniekształcenia
• STIR zamiast Fat Sat – inny sposób tłumienia tkanki tłuszczowej, mniej wrażliwy na metal
• MSVAT-SPACE – nowoczesna sekwencja 3D z redukcją artefaktów; testowana w planowaniu implantologicznym (Al-Haj Husain 2024; DOI: 10.1186/s40729-024-00532-3)
• Zwiększenie bandwidth (szerokości pasma) – zmniejsza geometryczne zniekształcenie kosztem nieco gorszego kontrastu

W praktyce: wystarczy poinformować radiologa o implantach. On dobierze odpowiedni protokół.

Inne metalowe elementy w ustach a MRI

Implanty to nie jedyny metal w jamie ustnej. Pacjent może mieć wiele elementów i nie wiedzieć, z czego są zrobione.

• Implant zębowy (tytan / cyrkon) – minimalny / żaden wpływ na MRI
• Korona porcelanowa na metalu (PFM) (złoto, chrom-kobalt, tytan) – minimalny (złoto) do umiarkowanego (CrCo)
• Korona pełnoceramiczna (cyrkon, E-max) (ceramika) – żaden wpływ
• Stary most na chromie-kobalcie – umiarkowany artefakt
• Amalgamatowe plomby („szare” plomby) (amalgamat – rtęć + srebro + cyna, diamagnetyk) – minimalny wpływ
• Wypełnienia kompozytowe („białe” plomby) (żywica + ceramika) – żaden wpływ
• Bracket ortodontyczny stalowy (stal nierdzewna) – duży artefakt; wyraźnie największy ze wszystkich (Bohner 2022)
• Bracket ceramiczny/safirowy (ceramika / szafir) – żaden wpływ
• Wkład koronowo-korzeniowy (tytan, włókno szklane, CrCo) – zależy od materiału; tytan minimalny, włókno żaden
• Śruba gojąca (tytan) – jak implant, minimalny
• Retainer stały (drut stalowy) – umiarkowany artefakt

Jeśli pacjent nie wie, z czego ma koronę lub most – stomatolog może to ustalić (RTG, wywiad, dokumentacja). W razie wątpliwości zawsze informuj radiologa – on decyduje o protokole.

Przygotowanie do MRI z implantami – co zrobić

1. Poinformować radiologa – na ankiecie przed badaniem zaznaczyć „implanty zębowe” (lub „metal w ciele”); radiolog dobierze odpowiedni protokół / sekwencje
2. Znać materiał implantu – powiedzieć: „mam implant tytanowy” lub „cyrkonowy”; tytan = MR Conditional; cyrkon = MR Safe
3. Zabrać dokumentację implantologiczną (jeśli jest) – karta implantu z nazwą systemu i materiału; ułatwia decyzję radiologa; paszport implantu jest wydawany po zabiegu
4. Usunąć wyjmowane elementy metalowe – zdjąć ruchome protezy z metalowymi klamrami; zdjąć retainer ruchomy; eliminują artefakty, nie są przymocowane na stałe
5. Nie usuwać niczego stałego – implantu, korony, mostu, retainera stałego; ich obecność nie jest przeciwwskazaniem

Nie trzeba: odstawiać leków, robić przerwy w leczeniu implantologicznym, zakładać specjalnych osłon, zmieniać koron na czas badania.

To również może Cię zainteresować: Implanty czy Protezy? Na co się zdecydować? [Poradnik]

Przypadki szczególne

• Implant + łącznik magnetyczny (overdenture na magnesach) – wyjąć protezę przed badaniem; magnesy w protezie są ferromagnetyczne – mogą się nagrzewać i przyciągać
• Implant + proteza z klamrami metalowymi – zdjąć protezę przed badaniem
• Świeżo wszczepiony implant (w trakcie osseointegracji) – bezpieczne; brak przeciwwskazań do MRI nawet w trakcie gojenia
• Implant + aparat ortodontyczny stały (stalowe brackety) – MRI możliwe, ale artefakty od bracketów będą duże; omówić z radiologiem
• Pacjent z wieloma implantami (np. All-on-4) – bezpieczne; artefakty nakładają się ale nie tworzą zagrożenia; radiolog ocenia jakość obrazu indywidualnie
• MRI 7,0 T (badawcze, nie kliniczne) – brak danych o bezpieczeństwie implantów zębowych w 7 T; konsultacja z fizykiem MRI

Czy MRI może uszkodzić implant?

Nie. Prawidłowo zintegrowany z kością implant tytanowy lub cyrkonowy nie może zostać uszkodzony, przemieszczony ani rozluźniony przez rezonans magnetyczny. Siły generowane przez pole 1,5-3,0 T na paramagnetyk o masie 0,5-2 g (masa implantu zębowego) są pomijalnie małe – tysiące razy mniejsze od sił żucia, które implant wytrzymuje codziennie.

Nagrzewanie: wzrost temperatury implantu tytanowego w polu 3,0 T wynosi <1°C. Dla porównania: picie gorącej kawy podnosi temperaturę w jamie ustnej o 15-20°C.

Najczęstsze pytania

Czy z implantami zębowymi można robić rezonans magnetyczny?

Tak. Implanty tytanowe i cyrkonowe są bezpieczne w standardowych polach MRI (1,5 T i 3,0 T). Nie trzeba ich usuwać, nie trzeba odkładać badania.

Czy implant może się odkręcić lub przesunąć w MRI?

Nie. Tytan jest paramagnetykiem – nie jest przyciągany przez magnes. Siły magnetyczne działające na implant są pomijalne w porównaniu z siłami żucia.

Czy śruba w zębie (wkład koronowo-korzeniowy) przeszkadza w rezonansie?

Zależy od materiału. Wkład tytanowy – minimalny artefakt, bezpieczny. Wkład z włókna szklanego – zero artefaktu. Wkład chromowo-kobaltowy – umiarkowany artefakt, bezpieczny ale obraz gorszy.

Co dyskwalifikuje z rezonansu magnetycznego?

Bezwzględnie: rozrusznik serca (starszego typu), neurostymulator, wszczepiony defibrylator, implanty ślimakowe starszego typu, ferromagnetyczne ciała obce (odłamki metalowe w oku). Implanty zębowe nie dyskwalifikują.

Czy metalowe korony zębowe przeszkadzają w MRI?

Korony porcelanowe na złocie lub tytanie – minimalny artefakt. Korony pełnoceramiczne (cyrkon, E-max) – zero artefaktu. Korony na chromie-kobalcie – umiarkowany artefakt. Żadna z nich nie jest przeciwwskazaniem do badania.

Czy stare amalgamatowe plomby przeszkadzają?

Nie. Amalgamat jest diamagnetykiem – praktycznie niewidoczny w MRI i w pełni bezpieczny.

Czy po wszczepieniu implantu trzeba czekać z MRI?

Nie. MRI jest bezpieczne nawet w trakcie osseointegracji (gojenia). Pole magnetyczne nie wpływa na proces zrastania się tytanu z kością.

Czy rezonans magnetyczny głowy z implantami zębowymi daje prawidłowy obraz?

Tak. Artefakt od implantu tytanowego ma promień 2-6 mm i nie sięga do mózgu. MRI głowy (neurologia, onkologia) jest diagnostycznie pełnowartościowe u pacjenta z implantami. Jedyne ograniczenie: MRI stawów skroniowo-żuchwowych – tutaj artefakt od implantu w trzonowcu może nakładać się na staw, ale radiolog kompensuje to odpowiednią sekwencją.

Jak poinformować radiologa o implantach?

Na ankiecie przed badaniem zaznaczyć „metal w ciele” lub „implanty zębowe”. Jeśli masz paszport implantu (dokument z nazwą systemu i materiału) – zabrać. Jeśli nie – powiedzieć „implant tytanowy” (bo prawie wszystkie współczesne są tytanowe).

Czy implanty z cyrkonu są lepsze pod kątem MRI?

Tak, cyrkonia jest MR Safe (brak jakiegokolwiek oddziaływania z polem i brak artefaktu). Ale różnica w praktyce jest niewielka – artefakt od tytanu jest na tyle mały, że rzadko wpływa na diagnostykę. Wybór materiału implantu nie powinien być podyktowany ewentualnością przyszłego MRI.

Dowiedz się więcej na temat implantów: Wszczepienie implantu zębowego – wszystko co musisz wiedzieć!

Planujesz implant lub masz już wszczep i czeka Cię MRI?

Nie ma powodu do odkładania ani zabiegu implantologicznego, ani badania rezonansem – tytan jest bezpieczny w standardowych polach MRI. Jeśli chcesz porozmawiać o wyborze materiału implantu lub masz wątpliwości przed konkretnym badaniem, umów się na konsultację w gabinecie Dr Hercki w Gliwicach.

Źródła naukowe

Al-Haj Husain A, Zollinger M, Stadlinger B, et al. Magnetic resonance imaging in dental implant surgery: a systematic review. International Journal of Implant Dentistry. 2024;10:15. DOI: 10.1186/s40729-024-00532-3

Bohner L, Hanisch M, Sesma N, et al. Artifacts in magnetic resonance imaging caused by dental materials: a systematic review. Dentomaxillofacial Radiology. 2022;51(3):20210450. DOI: 10.1259/dmfr.20210450

Johannsen KM, de Carvalho E Silva Fuglsig JM, Hansen B, et al. Magnetic resonance imaging artefacts caused by orthodontic appliances and/or implant-supported prosthesis: a systematic review. Oral Radiology. 2023;39:1-17. DOI: 10.1007/s11282-022-00652-9